اخبار و مقالات

اسفند 28, 1398

«کم‌خطر‌تر و کم‌هزینه‌تر: تــاب‌آوری»

زمانی که اصطلاح «تاب‌آوری» برای ا‌ولین‌بار به‌گوش افراد می‌خورد، گمان می‌برند این مفهوم به‌معنایِ «تحمل‌کردن» است. ازیک‌طرف ممکن است برداشت و ادراک‌شان درست باشد اما لازم است وجهِ روان‌شناختیِ آن را نیز دریابند.
قبل از آن‌که به تعریفِ «تاب‌آوری-Resiliency» بپردازم، لازم است بگویم، این مفهوم یک صفت و ظرفیت است و وقتی ما در ادبیات روان‌شناسی مؤلفه‌ای را صفت و ظرفیت بدانیم، به‌این معنا است که فرد می‌تواند آن را کسب کند و یاد بگیرد.
مفهوم تاب‌آوری‌ خود را در سؤال زیر نشان می‌دهد:

•زمانی‌که فرد با یک موقعیت سخت در زندگی روبه‌رو می‌شود، مواجهه و تطبیق‌پذیریِ او به چه صورت است؟

روان‌شناسان طبق مطالعات فراوان دربابِ این موضوع تعاریفِ مختلفی را برشمردند که ساده‌ترین‌شان این است:
«عـبور از سختی و پذیرش آن، ظرفیت برگشت به‌زندگیِ طبیعی و تواناییِ مدیریتِ بخشِ آسیب‌دیده‌ی زندگی»

به‌باور «هارولد کوهن» زمانی که افراد با موقعیت‌های اندوه‌گین، بلایای طبیعی، استرسِ سلامتی، و مشکلات روابط، شغل و تحصیل مواجه می‌گردند، اهمیتِ ظرفیتِ «تاب‌آوری» خود را نشان می‌دهد. تاب‌آوری به چگونگیِ تطبیق‌‌پذیری افراد به رخداد‌های زندگی‌شان اشاره دارد. «کوهن» به‌ویژگی‌هایی اشاره می‌کند که وجود آن‌ها ظرفیتِ تاب‌آوری را ممکن می‌سازد:

•داشتن یک ادراکِ خوشایند از خود و اعتمادِ کافی به خویشتن جهتِ پرورش توان‌مندی‌ها
•قابلیتِ طراحی برنامه‌های واقع‌گرایانه به‌طور منظم
•داشتن مهارت‌های ارتباطی سازنده و مؤثر
•بهره‌گیری و یادگیریِ مهارتِ شناختیِ حل‌مسئـله

به‌عقیده‌ی «جان دافی» برخی از مردم به‌طور ذاتی می‌توانند ارتباط با دیگران و موقعیت‌ها بحرانی را با هرگونه ویژگی و مشقت بپذیرند. اما برخی دیگر؛ می‌توانند چگونگی غلبه بر موقعیت و تأثیرگذاری را نیز در چنته داشته باشند. به‌طورمثال، فرد در زمانی‌که با یک بحران عمیق اجتماعی روبه‌رو می‌گردد، تلاش نمی‌کند خود را غرقِ بحران کند و با آن پایین برود. به‌راه‌حل‌های برون‌رفت و درگیرنشدنِ آن فکر می‌کند. می‌گویند همیشه راه‌حل‌های جای‌گزین وجود دارد، ولو این‌که آن‌ها کم‌اثر‌ باشند. ولو این‌که آن‌ها هیچ‌گاه به چشم‌مان نمی‌آمده.
برای رشدِ مهارت تاب‌آوری در وهله‌ی اول لازم است به جمله‌ی ابتداییِ فیلم «Prisoners» اشاره کنم. این جمله به بهترین وجه ممکن مبنای مفهوم تاب‌آوری را نشان می‌دهد:

•«همیشه امید برای بهترین وضعیت داشته باش و خودت را برای بدترین وضعیت آماده کن»

شاید بشود از نگاهی دیگر این شاه‌جمله‌ی ابتدایی فیلم را با مؤلفه‌ی‌ سازگاری نیز در هم تنید؛ این ظرفیت موجب می‌شود ما مؤثرانه و تاحدِامکان، کم‌خطر از رویدادهای ناگوار‌ و ناخوشایند زندگی‌مان گذر کنیم.

تاب‌آوری‌‌ از طرفِ دیگر، زمانی است که فرد، هنگامی که در معرض خطر و تنش قرار می‌گیرد، به بازسازی زندگی‌اش بپردازد و تلاش می‌کند سلامتْ و عاری از هرگونه بلا دوران مربوطه را به پایان برساند. پژوهش‌ها نشان می‌دهند، حمایت‌های خانوادگی در شکل‌گیری این مهارت نقش ویژه‌ای دارد. در تاب‌آوری ما تحمل نمی‌کنیم، کماکان تنفس می‌کنیم. اما تنفسی که تلاش داریم با رعایتِ همه‌ی جوانب، با اتکا به دانش و عقلانیت کم‌هزینه و کم‌خطر‌ پیچِ تندِ پیش‌آمده را رد کنیم.

, , , , , , , , , , ,

دیدگاهتان را بنویسید