اخبار و مقالات

شهریور 30, 1398

با بازگشایی مدارس چه چیزهایی بدانیم…

 

نویسنده: بهاره رحیمی‌­فر طهرانی

بسياری از اينكه می‌توانند چند كار را هم‌زمان انجام دهند به خود می‌بالند؛ درحالی‌كه يك متن را می‌خوانند حواس‌شان به موبايل و پيام‌هايی كه می‌رسد هست و يا هم‌زمان با چِك‌كردن تلگرام، اينستاگرام و ايميل … تلويزيون نگاه می‌كنند يا در خيابان راه می‌روند. آنها باغرور می‌گويند: «ما از اول هم همين‌طور بوديم! حواسمان به همه‌جا بود و هست.»

بسياری از دانش‌آموزان هم فكر می‌كنند قابليت انجام چند كار هم‌زمان را دارند:

«من هميشه جلوی تلويزيون رياضی می‌خوانم و مسائل فيزيك را حل می‌كنم.»

«بدون گوش‌کردن به موسیقی نمی‌توانم مسئله حل كنم و درس بخوانم.»

«من حتماً بايد در يك محيط شلوغ درس بخوانم تا راحت تمركز كنم، بدون آهنگ و سروصدا تمركز برايم سخت است، من با وجود موبايل كنار دستم موقع خواندن كتاب هم می‌توانم تمركز كنم، موبايل اصلاً حواس من را پرت نمی‌كند.»

برداشت ظاهری و اوليه از اين جملات نشان از توانايیِ تمركز بالا و ذهن منسجم و قوی دارد. اما كمی بيشتر تأمل در این مسئله و نیز به‌واسطۀ پژوهش‌های انجام‌شده، ثابت شده است كه تصور افراد از اين توانايی سرابی بيش نيست وبه اصطلاح  يك جای كار درست از آب در نمی‌آيد. ممكن است بخشی از مسئله‌ای كه در حال حل آن است از ديد فرد پنهان شود و آن را حل نكند و يا اشتباهات محاسباتی آشکاری داشته باشد، يا برعكس متوجه برخی از اتفاقات و صحنه‌های فيلم نشود.

بايد در نظر گرفت اولويتِ ذهنِ فرد در آن لحظه ديدن فيلم است يا انجام تكليف؟ بيشتر افراد در مواجهه با اين اشتباهات آنها را به‌عنوان كم شدن توانايی حفظ تمركز به‌علت عامل درونی مثل سن و يا بيرونی مثل آلودگی هوا می‌بينند و نه رفتار نادرست خود كه منجر به وجود آمدن اين مشكل شده است. به بيان ديگر فرد با تمرينی نادرست باعث كاهشِ دقت عمل مغز شده است. بنابراين قراردادن خود در موقعيت‌های چندگانه‌ای كه نياز به دقت و تمركز دارد، همچنين انتظار فرد از خود كه بتواند همۀ  كارها را به بهترين شكل ممكن انجام دهد تفكر اشتباه و ساده‌انگارانه‌ای است.

اينكه ذهنِ انسان توانايی‌های بی‌نهايت دارد جای هيچ مجادله‌ای ندارد اما با توجه به شرايط زندگی با محدوديت‌هايی روبرو است (بحث در اين مورد به فلسفۀ ذهن و بدن برمی‌گردد و مطالعات نوروساينس). براي اينكه ذهن بتواند چند كار هم‌زمان را انجام دهد بايد انرژی بسيار زيادی صرف كند نسبت به مواقعی كه در هر زمان مشخص تنها يك كار را انجام می‌دهد. از عواقب ناخوشايند اين كار كم‌شدن دقت و بُروز اشتباهاتی است كه آه از نهادِ فرد برمی‌آورد.

ممكن است فرد تصور كند كه بدون هيچ مشكلی از پس اين كار برآمده است و با استمرار آن، ذهنش را ورزيده كرده و عادت داده كه به اين شكل عمل كند! با تمرين و ممارست مطمئناً می‌توان مهارت يا مهارت‌های خاصی مانند يادگيری يك زبان جديد يا يادگيری مفاهيم پيچيدۀ فيزيك را ياد گرفت؛ زيرا در يادگيری مهارت‌های جديد ارتباط‌های نورونی بيشتری شكل می‌گيرد، پيچيدگی اين ارتباط‌ها افزايش می‌يابد و سرعت انتقال و بازيابی اطلاعات بيشتر می‌شود اما انجام چند كار هم‌زمان اين مزيت‌ها را ندارد بلكه بيشتر ذهن را دچار آشفتگي می‌كند. بااين‌حال ذهن به‌علت هوشمندی بالايی كه دارد سعي می‌كند خود را با شرايطی كه در آن قرار دارد هماهنگ كند.

ذهن با صرف انرژی زياد و تقسيم اين انرژی بين تعداد كارهايی كه فرد انجام می‌دهد سعی دارد وظيفه و مسئوليت محول شدۀ خود را به‌خوبی انجام دهد؛ با اينكه تلاش ذهن برای اين سازگاری بسيار ستودني است اما به‌ناچار با خطاهايی مواجه می‌شود كه به شكل‌های مختلفی بروز می‌كند.

در ابتدا بايد گفت كه تقسيم انرژی و درنتيجه بالارفتن ميزان سوخت‌وساز مغز (نياز به گلوكز بيشتر) خستگی زودرس را برای فرد ايجاد می‌كند و فرد با اينكه كار زياد جسمی يا فكری انجام نداده است اما به‌سرعت احساس ناتوانی، ضعف و خستگی می‌كند. يكي ديگر از مهم‌ترين مشكلات، ذخيره‌ شدن اطلاعات در بخش‌های نامربوط و نادرست است؛ بارزترين مثال آن ‌زمانی است كه دانش‌آموز تكليفی انجام می‌دهد و ازآنجا كه هدف تكاليف طبقه‌بندی اطلاعاتی است كه ياد گرفته‌شده است، گوش‌دادن به موزيك، ديدن فيلم و يا استفاده از موبايل و لپ‌تاپ باعث می‌شود اين اطلاعات در بخشی از مغز ذخيره شوند كه مربوط به طبقه‌بندی نيست (هيپوتالاموس محل طبقه‌بندی اطلاعات ياد گرفته ‌شده است) و مغز را در بازيابی اطلاعات با سختی روبه‌رو می‌كند و به‌مرور فرد را به اين نتيجه می‌رساند كه هر چه تمرين می‌كند فايده‌ای ندارد و اطلاعات در ذهنش پراكنده است. در اين موارد پيشنهاد می‌شود برای مدتی در فضايی آرام و به‌دوراز سروصدا ولی با زمان محدود مثلاً15  تا 20 دقيقه بر روی تكليف تمركز كند و به‌مرور اين زمان را افزايش دهد تا بتواند ذهن خود را مديريت كند.

مشكل ديگر ترشح هورمون‌هايی است كه فرد را برای مواجهه با شرايط تهديد آماده می‌كنند (آدرنالين و هورمون استرس)، براثر اين هورمون‌ها مغز بيش ‌از اندازه تحريك می‌شود و اين تحريك زیاد و مداوم فشار زيادی به مغز وارد می‌كند كه فرد در ابتدا متوجه اين فشار نيست ولی به مرور زمان و با افت در برخي توانايی‌ها به‌خصوص حافظه و دقت، پی به مشكل خود می‌برد و به دنبال درمان می‌گردد. حتي اگر فرد متوجه افت حافظه و دقت هم نشود احساس می‌كند كه نسبتاً بيشتر خشمگين می‌شود و كمتر بر روی تكانه‌های پرخاشگرایانۀ خود كنترل دارد (به‌علت ترشح هورمون‌های گفته‌شده)  که این خود سرآغازی برای مشكلات بين فردی است.

با تمرين و عادت‌دادن ذهن خود برای انجام كارها و با برنامه‌ريزی زمانی درست و نوشتن فهرست كارهايی كه می‌توان ذهن را ياري كرد كه to do list بايد انجام شود (نوشتن آن شب قبل)،  فهرستی منسجم و با كمترين خطا فعاليت‌های خود را انجام داده و كاركردهای طبيعی و فوق‌العادۀ خود را نشان دهد.

 

, , , , , , , , , , , , , , ,

دیدگاهتان را بنویسید