اخبار و مقالات

دی 29, 1398

باج‌گیری چیست؟

کودکان اطراف ما – بدرفتاری‌ها شماره 3             نویسنده: عماد رضایی‌نیک

 

«دو گزینه جلویِ پای‌ام است، فقط

با‌ج‌گیری زمانی است که کودک در ازای انجام رفتاری، انتظار دارد چیزی به‌دست آورد. یعنی اگر فلان‌کار را کنید من هم رفتارم را شاید تغییر دهم. باج‌گیری هیچ‌گاه تمام نمی‌شود. زمانی‌که باج داده می‌شود، شرایط با ثبات‌ شده و آرامش برقرار می‌شود. به چه‌دلیل باور داریم باج‌دادن مخرب است؟ خیلی از پدر‌و‌مادرها، گاه، آگاهی ندارند رفتارشان دالِ بر دادنِ باج است. کودک یکهو چیزی می‌خواهد. بر روی خواسته‌اش پافشاری می‌کند. بزرگ‌سال تلاش دارد کودک را از خواسته‌اش منصرف کند. اما کودک پایش را توی یک کفش کرده و بی‌خیال نمی‌شود. سرانجام بزرگ‌سال برای برگشت به شرایط قبل، که اسمش را می‌گذارم «ماقبلِ طوفان»، انتظار کودک را برآورده می‌کند. آسمان آفتابی می‌شود و همه‌چیز به‌خوبی و خوشی پایان می‌یابد. اما به‌واقع همه‌چیز به‌خوبی و خوشی تمام می‌شود؟

کودک یاد می‌گیرد قشقرق و پافشاری، همیشه او را به خواسته‌اش می‌رساند. پس دفعات بعدی قشقرق‌اَش بیش‌تر، و پافشاری‌اش طولانی‌تر می‌شود. بزرگ‌سال، رفته‌رفته درمانده می‌شود و به‌این نتیجه می‌رسد از پسِ کودکِ باج‌گیرش برنخواهد آمد. پس، این چرخه‌‌ی معیوب ادامه پیدا می‌کند. باج‌گیری رفتاری نیست که به‌خودی‌ِ‌خود برود پی کارش. باج‌گیری بزرگ و بزرگ‌تر می‌شود. به‌همه‌ی موقعیت‌ها سَرَک می‌کشد و دامنِ تمام روابط فرد را می‌گیرد. با کودکان باج‌گیر چه‌باید کرد؟

اگر مدت‌زمان زیادی است که در دامِ باج‌دادنِ کودک‌تان هستید، لازم است قبل از هرچیز آمادگیِ روبه‌رو‌شدن و مواجهه با آسمانِ طوفانی را داشته باشید. باید تلاش کنید این چرخه معیوب را بِشکنید. اما نه به شیوه‌ی کودکانه. بلکه بزرگ‌سالانه، معقولانه و با برنامه. منظور از برنامه، «روش» است. برای از بین‌بردن رفتارهای نامطلوب و مخرب این روش‌ها هستند که می‌بایست به‌کار گرفته شوند.

با‌ج‌گیری زمانی تمام می‌شود که شکیبایی رُکنِ اصلیِ رفتار بزرگ‌سال گردد. و در ادامه دعوت به شکیبایی از جانبِ بزرگ‌سال به کودک. تصور کنید کودک یکهو می‌گوید اِلا‌و‌بِلا همین الآن من اسباب‌بازی می‌خواهم. در موقعیت‌های قبلی شما پس از چندی مخالفت و برای جلوگیری از ورود به شرایط طوفانی، تن به خواسته‌اش می‌دادید و صلح و آرامش دوباره برقرار می‌گردید. اما لازم است شکیبا باشید و به‌او بگویید اگر خواسته‌ای دارد می‌تواند در آرامش و به‌دور از هیاهو ابراز دارد. این گامِ اول است. این‌که با صبر و خویشتن‌داری و به‌دور از پافشاری‌های رایج و به‌اصطلاح طلب‌کارانه‌اش خواسته‌اش را مطرح کند. مرحله‌ی بعد این است که تلاش کنید با همراهیِ کودک خواسته‌اش را بررسی کنید. در واقع، این مرحله یعنی وقتی او در حالت آرام(شرایط گفت‌و‌گو فراهم شده است) به‌سر می‌رود،  در صددی بررسی و مرور خواسته‌اش بر بیایید. این‌که اسباب‌بازی را برای چه می‌خواهد؟ آیا اسباب‌بازی‌های مشابهِ آن را دارد یا خیر؟ از آخرین‌باری که اسباب‌بازی خریده‌ چه‌مدت می‌گذرد؟ این موارد احتمالاً به مقوله استدلال کلامیِ کودک نیز کمک خواهد کرد. گامِ سوم، به تأخیرانداختن خواسته کودک است. یعنی به‌او بگویید درباره‌ی خواسته‌ات فکر می‌کنم. و ممنون که در آرامش با من حرف زدی. من به‌فکر تو هستم. معمولاً کوکانِ باج‌گیر زود در می‌یابند شما تغییرِ موضع داده‌اید و بو می‌برند که قرار است خواسته‌شان استجابت نشود. برای همین، رفتارِ طلب‌کارانه‌شان را شدت می‌دهند. ممکن است حالات چهره‌ای‌شان تغییر کند. گام چهارم؛ شما به‌سرعت تنها کافی است برای او یک موقعیت دو گزینه‌ای ایجاد کنید. به‌او بگویید من هنوز به خواسته‌ات جوابِ رد نداده‌ام. اما رفتارِ این‌چنین تو موجب می‌شود به‌کل خواسته‌ات را نادیده بگیرم. یا به‌من فرصت بده درباره‌اش فکر کنم یا به‌کل خواسته‌ات را فراموش کن. و این‌که درباره خواسته‌ات عصر جواب می‌دهم عزیزم. و بعد موقعیت را ترک کنید و خودتان را به‌کاری مشغول کنید. نکته‌ی مهم کم‌رنگ‌کردنِ با‌ج‌گیریِ کودک با استفاده از تکنیکِ به‌تأخیرانداختن و این‌که هر خواسته‌ای، بلافاصله استجابت نخواهد شد، است. یادمان نرود همه‌ی این گفت‌و‌گوها از جانب شما از موضع محبت و اقتدار است. بعد‌از‌ظهر، به‌او بگویید فکرهایم را کرده‌ام و با درخواستت موافقم. من ده‌روز آینده می‌توانم برایت اسباب‌بازی را بخرم. اگر دوباره قشقرق‌اش را به‌پا کرد، مجدد شرایط انتخاب را فراهم کنید. یعنی صمیمانه و محترمانه به‌او بگویید یا می‌توانم ده‌روز دیگر برایت بگیرم یا متأسفم مجبورم بی‌خیالش بشوم. خودت انتخاب کن عزیزم.

باج‌گیری را می‌بایست با سعه‌صدر و به‌تدریج مدیریت کرد و کاهش داد. قطع یکهوییِ رفتار باج‌گیرانه و ادامه‌ی آن، هر دو به‌یک اندازه مخرب و ناکارا هستند. از همه مهم‌تر، در موقعیتِ بعدی، کودک آمادگی‌ این را دارد خواسته‌‌اش شاید پس از بررسی موردِ موافقت قرار نگیرد.

 

 

, , , , , , , , , ,

دیدگاهتان را بنویسید